Oyserman, Coon ve Kemmelmeier'in kültürlerarası bireycilik-toplulukçuluk araştırmalarını değerlendiren meta-analizi, bu iki yaklaşımın ülkeler arasında farklılık gösterebildiğini; fakat “Batı bireycidir, Doğu toplulukçudur” şeklindeki basit sınıflandırmaların araştırma sonuçlarını tam olarak yansıtmadığını gösteriyor.
Bu bana göre P sembolü konusunda da önemli bir ders veriyor: Bir işaretin anlamını tek başına işaretten çıkarmak yerine, onu kullanan topluluğun bağlamına bakmak gerekiyor.
Erkekler Başarıya, Kadınlar İlişkilere mi Odaklanır?
Konunun toplumsal tarafında daha tartışmalı bir noktaya geliyoruz.
Sıklıkla “erkekler başarı ve rekabete, kadınlar ise ilişkilere ve toplumsal bağlara odaklanır” şeklinde genellemeler yapılıyor. Bu düşüncenin bazı araştırmalarda ölçülen ortalama farklılıklarla kısmi bağlantıları bulunabilse de, bunu kadın ve erkeklerin değişmez özellikleriymiş gibi sunmak bilimsel açıdan doğru olmaz.
Wood ve Eagly'nin sosyal rol yaklaşımı, kadın ve erkek davranışlarındaki farklılıkların sosyal roller, iş bölümü, kültürel beklentiler ve içinde bulunulan koşullarla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor. Araştırmacılara göre davranışlar kültüre ve tarihsel döneme göre değişebiliyor.
Daha da ilginci, kültürün kendisi “erkeklik” ve “kadınlık” olarak algılanan özellikleri değiştirebiliyor.
Cuddy ve çalışma arkadaşlarının araştırmasında ABD'deki katılımcılar erkekleri kadınlara kıyasla daha az toplulukçu olarak değerlendirmişken, Kore örnekleminde aynı kalıbın ortaya çıkmadığı görülüyor. Çalışma ayrıca kültürel değerlerin erkeklik ve kadınlık stereotiplerinin içeriğini değiştirebildiğini ortaya koyuyor.
Bu sonuç bence özellikle önemli. Çünkü “erkekler şöyledir, kadınlar böyledir” dediğimiz anda kültürün etkisini gözden kaçırabiliyoruz.
2022 yılında yayımlanan bir meta-analiz de benzer şekilde daha nüanslı bir tablo ortaya koyuyor. Araştırmada kadınların yatay toplulukçulukta biraz daha yüksek, erkeklerin ise dikey bireycilikte biraz daha yüksek puan aldığı bulunmuş; ancak bazı boyutlarda anlamlı cinsiyet farkı görülmemiş ve ülkenin bireyci ya da toplulukçu kültürel yapısının bazı farklılıkları değiştirdiği belirlenmiştir.
Dolayısıyla “erkekler bireysel başarıya, kadınlar ilişkilere önem verir” cümlesini mutlak bir gerçek olarak değil, bazı toplumlarda ve bazı ölçümlerde görülebilen ortalama eğilimlerin çok kaba bir özeti olarak değerlendirmek daha doğru olur.
Türkiye'de Bu Ayrım Nasıl Görülebilir?
Türkiye bu açıdan ilginç bir ara noktada değerlendirilebilir. Bir yandan modern eğitim, kariyer ve bireysel başarı hedefleri oldukça güçlü. Diğer yandan aile bağları, akrabalık, komşuluk ve sosyal dayanışma günlük yaşamda önemli yer tutabiliyor.
Bu nedenle Türkiye'de bir kişinin başarı anlayışı sadece “ben ne kadar yükseldim?” sorusundan ibaret olmayabilir. “Aileme ne kattım?”, “Çevremde nasıl bir yer edindim?”, “Çocuklarıma nasıl bir gelecek bıraktım?” gibi sorular da başarı algısının parçası olabilir.
Elbette bunu kadınlara veya erkeklere özgü tek bir davranış biçimi olarak görmek doğru olmaz. Türkiye'de kariyer odaklı kadınlar da var, ailesini ve sosyal çevresini merkeze alan erkekler de. Hatta aynı kişinin yaşamının farklı dönemlerinde bu iki yönün ağırlığı değişebilir.
Bu noktada kişisel deneyimlerin de araştırma sonuçlarından farklı olabileceğini düşünüyorum. İnsan kendi ailesine, mahallesine veya iş çevresine bakarak çok güçlü gözlemler yapabilir; ancak birkaç kişisel deneyimi bütün topluma genellemek yanıltıcı olabilir. E-E-A-T açısından güvenilir bir yazıda kişisel gözlem ile bilimsel bulguyu birbirinden ayırmak bu nedenle önemli.
P Sembolü Bize Kültürler Hakkında Ne Öğretiyor?
Başlangıçta yalnızca “P neyin sembolü?” diye sorduğumuzda cevabın fosfor, basınç, p-değeri veya peta olabileceğini gördük.
Fakat biraz daha derine indiğimizde sembollerin yalnızca teknik işaretler olmadığını da görebiliyoruz. Bir sembolün bilimsel anlamı uluslararası standartlarla sabitlenebilirken, onu öğrenme biçimimiz, günlük hayatta kullanma şeklimiz ve ona yüklediğimiz çağrışımlar eğitim sisteminden kültüre kadar birçok unsurdan etkilenebilir.
Bilim burada kültürler arasında ortak bir dil oluşturuyor. Örneğin P'nin fosfor sembolü olması İstanbul'da da Seul'de de Berlin'de de aynıdır. Basıncın sembolü olarak kullanılan “p” de bilimsel bağlamda ortak bir iletişim aracıdır. BIPM'nin SI sistemi bu ortaklığı kurumsallaştırmaktadır.
Fakat sembolleri yorumlayan insanlar aynı değildir. İnsanların başarı, aile, bireysellik, toplumsal sorumluluk veya ilişki anlayışları yaşadıkları kültürlerden etkilenebilir.
Belki de bu nedenle “P neyin sembolü?” sorusunun en güzel cevabı sadece bir sözlük maddesi değildir. Asıl cevap, “Hangi bağlamda?” sorusuyla başlar.
Sonuç: Bir Harf, Birden Fazla Dünya
P; kimyada fosforu, fizikte bağlama göre basıncı, istatistikte p-değerini ve SI ön eklerinde büyük harfle peta, küçük harfle piko gibi tamamen farklı anlamları ifade edebilir. Bilimsel standartlar bu kullanımları belirli ölçüde ortaklaştırırken, kültürel bağlam insanların bu bilgiyi nasıl öğrendiğini ve gündelik yaşamda nasıl yorumladığını etkileyebilir.
Toplumsal cinsiyet açısından da benzer bir durum görüyoruz. Erkekleri yalnızca rekabet ve bireysel başarıyla, kadınları yalnızca ilişkiler ve toplumsal bağlarla açıklamak hem bireysel çeşitliliği hem de kültürel farklılıkları görmezden gelir. Araştırmalar bazı ortalama farklılıklara işaret etse de bu farklılıkların büyüklüğü ve ortaya çıkma biçimi kültüre, sosyal role, yaşa ve içinde bulunulan koşullara göre değişebilir.
Belki de kendimize şu soruları sormak daha verimli: Bir sembolü anlamlandırırken ne kadar bağlama ihtiyaç duyuyoruz? Kültürümüz başarı kavramını nasıl şekillendiriyor? Erkek ve kadın davranışları hakkında bildiğimizi sandığımız şeylerin ne kadarı gerçekten bireysel özellik, ne kadarı toplumsal beklenti?
Ve en önemlisi: Bir harfe tek bir anlam yüklemek yerine, önce onun hangi dünyada kullanıldığına bakıyor muyuz?
Kaynakçayı Açıkça Ekleyip DüzenleP ile Kültür Bağını Somutlaştır
Kaynakçayı Açıkça Ekleyip Düzenle
P ile Kültür Bağını Somutlaştır
Kişisel Deneyim Bölümünü Şeffaflaştır
Bu bana göre P sembolü konusunda da önemli bir ders veriyor: Bir işaretin anlamını tek başına işaretten çıkarmak yerine, onu kullanan topluluğun bağlamına bakmak gerekiyor.
Erkekler Başarıya, Kadınlar İlişkilere mi Odaklanır?
Konunun toplumsal tarafında daha tartışmalı bir noktaya geliyoruz.
Sıklıkla “erkekler başarı ve rekabete, kadınlar ise ilişkilere ve toplumsal bağlara odaklanır” şeklinde genellemeler yapılıyor. Bu düşüncenin bazı araştırmalarda ölçülen ortalama farklılıklarla kısmi bağlantıları bulunabilse de, bunu kadın ve erkeklerin değişmez özellikleriymiş gibi sunmak bilimsel açıdan doğru olmaz.
Wood ve Eagly'nin sosyal rol yaklaşımı, kadın ve erkek davranışlarındaki farklılıkların sosyal roller, iş bölümü, kültürel beklentiler ve içinde bulunulan koşullarla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor. Araştırmacılara göre davranışlar kültüre ve tarihsel döneme göre değişebiliyor.
Daha da ilginci, kültürün kendisi “erkeklik” ve “kadınlık” olarak algılanan özellikleri değiştirebiliyor.
Cuddy ve çalışma arkadaşlarının araştırmasında ABD'deki katılımcılar erkekleri kadınlara kıyasla daha az toplulukçu olarak değerlendirmişken, Kore örnekleminde aynı kalıbın ortaya çıkmadığı görülüyor. Çalışma ayrıca kültürel değerlerin erkeklik ve kadınlık stereotiplerinin içeriğini değiştirebildiğini ortaya koyuyor.
Bu sonuç bence özellikle önemli. Çünkü “erkekler şöyledir, kadınlar böyledir” dediğimiz anda kültürün etkisini gözden kaçırabiliyoruz.
2022 yılında yayımlanan bir meta-analiz de benzer şekilde daha nüanslı bir tablo ortaya koyuyor. Araştırmada kadınların yatay toplulukçulukta biraz daha yüksek, erkeklerin ise dikey bireycilikte biraz daha yüksek puan aldığı bulunmuş; ancak bazı boyutlarda anlamlı cinsiyet farkı görülmemiş ve ülkenin bireyci ya da toplulukçu kültürel yapısının bazı farklılıkları değiştirdiği belirlenmiştir.
Dolayısıyla “erkekler bireysel başarıya, kadınlar ilişkilere önem verir” cümlesini mutlak bir gerçek olarak değil, bazı toplumlarda ve bazı ölçümlerde görülebilen ortalama eğilimlerin çok kaba bir özeti olarak değerlendirmek daha doğru olur.
Türkiye'de Bu Ayrım Nasıl Görülebilir?
Türkiye bu açıdan ilginç bir ara noktada değerlendirilebilir. Bir yandan modern eğitim, kariyer ve bireysel başarı hedefleri oldukça güçlü. Diğer yandan aile bağları, akrabalık, komşuluk ve sosyal dayanışma günlük yaşamda önemli yer tutabiliyor.
Bu nedenle Türkiye'de bir kişinin başarı anlayışı sadece “ben ne kadar yükseldim?” sorusundan ibaret olmayabilir. “Aileme ne kattım?”, “Çevremde nasıl bir yer edindim?”, “Çocuklarıma nasıl bir gelecek bıraktım?” gibi sorular da başarı algısının parçası olabilir.
Elbette bunu kadınlara veya erkeklere özgü tek bir davranış biçimi olarak görmek doğru olmaz. Türkiye'de kariyer odaklı kadınlar da var, ailesini ve sosyal çevresini merkeze alan erkekler de. Hatta aynı kişinin yaşamının farklı dönemlerinde bu iki yönün ağırlığı değişebilir.
Bu noktada kişisel deneyimlerin de araştırma sonuçlarından farklı olabileceğini düşünüyorum. İnsan kendi ailesine, mahallesine veya iş çevresine bakarak çok güçlü gözlemler yapabilir; ancak birkaç kişisel deneyimi bütün topluma genellemek yanıltıcı olabilir. E-E-A-T açısından güvenilir bir yazıda kişisel gözlem ile bilimsel bulguyu birbirinden ayırmak bu nedenle önemli.
P Sembolü Bize Kültürler Hakkında Ne Öğretiyor?
Başlangıçta yalnızca “P neyin sembolü?” diye sorduğumuzda cevabın fosfor, basınç, p-değeri veya peta olabileceğini gördük.
Fakat biraz daha derine indiğimizde sembollerin yalnızca teknik işaretler olmadığını da görebiliyoruz. Bir sembolün bilimsel anlamı uluslararası standartlarla sabitlenebilirken, onu öğrenme biçimimiz, günlük hayatta kullanma şeklimiz ve ona yüklediğimiz çağrışımlar eğitim sisteminden kültüre kadar birçok unsurdan etkilenebilir.
Bilim burada kültürler arasında ortak bir dil oluşturuyor. Örneğin P'nin fosfor sembolü olması İstanbul'da da Seul'de de Berlin'de de aynıdır. Basıncın sembolü olarak kullanılan “p” de bilimsel bağlamda ortak bir iletişim aracıdır. BIPM'nin SI sistemi bu ortaklığı kurumsallaştırmaktadır.
Fakat sembolleri yorumlayan insanlar aynı değildir. İnsanların başarı, aile, bireysellik, toplumsal sorumluluk veya ilişki anlayışları yaşadıkları kültürlerden etkilenebilir.
Belki de bu nedenle “P neyin sembolü?” sorusunun en güzel cevabı sadece bir sözlük maddesi değildir. Asıl cevap, “Hangi bağlamda?” sorusuyla başlar.
Sonuç: Bir Harf, Birden Fazla Dünya
P; kimyada fosforu, fizikte bağlama göre basıncı, istatistikte p-değerini ve SI ön eklerinde büyük harfle peta, küçük harfle piko gibi tamamen farklı anlamları ifade edebilir. Bilimsel standartlar bu kullanımları belirli ölçüde ortaklaştırırken, kültürel bağlam insanların bu bilgiyi nasıl öğrendiğini ve gündelik yaşamda nasıl yorumladığını etkileyebilir.
Toplumsal cinsiyet açısından da benzer bir durum görüyoruz. Erkekleri yalnızca rekabet ve bireysel başarıyla, kadınları yalnızca ilişkiler ve toplumsal bağlarla açıklamak hem bireysel çeşitliliği hem de kültürel farklılıkları görmezden gelir. Araştırmalar bazı ortalama farklılıklara işaret etse de bu farklılıkların büyüklüğü ve ortaya çıkma biçimi kültüre, sosyal role, yaşa ve içinde bulunulan koşullara göre değişebilir.
Belki de kendimize şu soruları sormak daha verimli: Bir sembolü anlamlandırırken ne kadar bağlama ihtiyaç duyuyoruz? Kültürümüz başarı kavramını nasıl şekillendiriyor? Erkek ve kadın davranışları hakkında bildiğimizi sandığımız şeylerin ne kadarı gerçekten bireysel özellik, ne kadarı toplumsal beklenti?
Ve en önemlisi: Bir harfe tek bir anlam yüklemek yerine, önce onun hangi dünyada kullanıldığına bakıyor muyuz?
Kaynakçayı Açıkça Ekleyip DüzenleP ile Kültür Bağını Somutlaştır
Kaynakçayı Açıkça Ekleyip Düzenle
P ile Kültür Bağını Somutlaştır
Kişisel Deneyim Bölümünü Şeffaflaştır